ประวัติ วัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง โดยสังเขป
วัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง ตั้งอยู่เลขที่ ๑ หมู่ ๑๑ ตำบลช่อแฮ อำเภอเมืองแพร่
จังหวัดแพร่ สังกัด มหานิกาย อยู่ห่างจากตัวเมืองแพร่ประมาณ ๘ กิโลเมตร
เป็นสถานที่ประดิษฐาน พระเจดีย์องค์พระธาตุช่อแฮ ปูชนียสถานอันศักดิ์สิทธิ์คู่บ้าน
คู่เมืองของจังหวัดแพร่ ประดิษฐาน พระเกศาธาตุ และพระข้อศอกซ้ายของพระพุทธเจ้า
และเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของผู้ที่เกิดปีขาล (ปีเสือ)
ตามหนังสือตำนานพระเจ้าเลียบโลก กล่าวว่าในครั้งพุทธกาลพระพุทธเจ้าได้เสด็จมา
ณ ดอยโกสิยะแห่งนี้ และได้ประทานพระเกศาให้กับขุนลั๊วะอ้ายก้อม หลังจากนั้นขุนลั๊วะ
อ้ายก้อมจึงได้บรรจุพระเกศาลงในผอบแก้ว แล้วนำไปประดิษฐานไว้ในถ้ำ พระอินทร์ได้
เนรมิตรหินปิดปากถ้ำไว้
ด้านประวัติศาสตร์ สร้างขึ้นในสมัยกรุงสุโขทัย ระหว่างจุลศักราช ๕๘๖-๕๘๘
(พ.ศ.๑๘๗๙-๑๘๘๑) ในสมัยพระมหาธรรมราชา (ลิไท) ได้เสด็จมาบูรณปฏิสังขรณ์
พระเจดีย์แห่งนี้ จากนั้นได้จัดงานสักการะ ๗ วัน ๗ คืน จึงได้ชื่อว่า "พระธาตุช่อแฮ"
(คำว่า "แฮ" เป็นคำที่เพี้ยนมาจากคำว่า "แพร" แปลว่า ผ้าแพร) และในปี พ.ศ.๒๔๗๐
ครูบาศรีวิชัย ได้มาเป็นประธานบูรณปฏิสังขรณ์อีกครั้งหนึ่ง
กรมศิลปากร ได้ประกาศขึ้นทะเบียนองค์พระเจดีย์พระธาตุช่อแฮ เป็นโบราณสถาน
ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๕๒ ตอนที่ ๗๕ ลงวันที่ ๘ มีนาคม พ.ศ.๒๔๗๘ และได้
ประกาศกำหนดขอบเขตโบราณสถาน เล่มที่ ๙๗ ตอนที่ ๑๕๙ ลงวันที่ ๑๔ ตุลาคม
๒๕๓๒ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ได้มีหนังสือรับรองสภาพวัดไว้ว่า
วัดพระธาตุช่อแฮ ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.๑๙๐๐ และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ
พ.ศ.๑๙๑๐ ตามหนังสือ ที่ พ.ศ. ๐๐๐๓/๕๒๖ ลงวันที่ ๒๔ มกราคม ๒๕๔๘
วัดพระธาตุช่อแฮ ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม จาก พระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙ กรุงรัตนโกสินทร์ ให้ยกวัดราษฎร์ ขึ้นเป็น พระอารามหลวง
ชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งแต่วันที่ ๒๓ มิถุนายน ๒๕๔๙ ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เล่มที่ ๑๒๓ ตอนที่ ๙๖ ง ลงวันที่ ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙
